“Drie musketiers”  in bestuur Stichting Microprojects

This post is also available in: Français (Frans)

Vrijdag 3 juli j.l. ontving Henk Roelofs de versierselen van Ridder in de Orde van Oranje Nassau. De benoeming bij Koninklijk Besluit was al eerder, maar door de Corona-crisis bleef het bij een virtuele uitreiking via TEAMS op internet. Het maakt dat het bestuur van de Stichting Microprojects nu 3 “Ridders” telt: de drie musketiers van de stichting. Jaap Smit en Wim Melenberg werden al eerder tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau benoemd.

Gedrieën zijn ze inmiddels ook meer dan een decennium betrokken bij de verstrekking van microkredieten aan Malawi en Burundi. Een proces dat begon met het eerst Internationale Leerbedrijf, van drie studenten, die de mogelijkheden in kaart moesten brengen voor de Stichting A37 van Drentse ondernemers. 

Contacten liepen via de Nederlandse consul in Malawi (Margriet Sakranie) en de Consul van Malawi in Nederland (Peter ten Arve). De laatste had zich ontfermd over een Malawiaan die in Nederland zijn studie  deed: Mavuto Tembo. Inmiddels werkt Mavuto aan de universiteit van Mzuzu. 

Een korte video -opgenomen toen Geert Jan van Stiphout en Henk Roelofs een bezoek brachten aan de universiteit waar zijn vrouw studeerde nabij Lilongwe-  schetst het basisprobleem van startend ondernemerschap in Malawi. Quote Mavuto: “….we started with nothing, which is not the case in the western world..”

Daar ontstond in 2005 het idee om in plaats van grote geldsommen voor een drietal projecten, heel veel kleine projecten te financieren. De terugbetaling zou dan gecoördineerd moeten worden door zowel studenten in Malawi als in Nederland waarmee we de ‘bankorganisatie-kosten’ extreem laag zouden kunnen houden. Deze  ‘bankorganisatie-kosten’ maken het verstrekken van kleine leningen namelijk voor een bank onaantrekkelijk (relatief veel kosten en weinig opbrengsten, daar houden ondernemingen immers niet van). Een ervaring uit de ACTION projecten van de Hogeschool (Henk Diedering cs).

Voor microkredieten kreeg later (!, in 2006) Muhammad Yunus (de oprichter van de Grameen Bank) samen met deze bank de Nobelprijs voor de Vrede, “voor hun inspanningen om economische en sociale ontwikkelingen van onderop mogelijk te maken. Om terugbetaling te garanderen gebruikt de bank een systeem van “solidariteitsgroepen”. In deze kleine informele groepen vragen mensen samen een lening aan waarmee ze gangbare woekerrentes bij leningen voor arme Bengalezen omzeilen . De leden treden op als mede-garantstellers en steunen elkaars pogingen economische vooruitgang te boeken. Bij Yunus wordt het ‘bankorganisatie-kosten’ probleem opgevangen door de schaalgrootte en de collectieve garantstelling.

De funding -het bijeenbrengen van gelden- was de taak van de Nederlandse studenten en de terugbetaling een zaak van de studenten in Malawi. Daarmee zouden we de handlingkosten van kredietverlening (registratie, monitoring, marketing & communicatie, effectieve selectie in een asymmetrische markt met veel ‘adverse selection’ en ‘moral hazard’) belangrijk terug kunnen dringen. 

De studenten die monitoren in Malawi kregen een kleine vergoeding, vergelijkbaar met een studentassistent in Nederland. Dat betekende kosten van 6€ per maand per student, wat voor die student vanwege het verschil in koopkracht ongeveer het vijftigvoudige betekende, dus ongeveer 300€. De kosten van 36€ per maand voor een team van 6 studenten waren relatief gemakkelijk te dekken. Het leidde ook tot een formele overeenkomst tussen de toenmalige Hogeschool Drenthe en de Universiteit van Mzuzu, waarbij het idee was een gemeenschappelijke module te ontwikkelen voor met name Nederlandse pabo studenten (onderwijservaring opdoen in Afrikaans Malawi, cultureel bijgeschoold worden door professoren van deze universiteit in de malariavrije regio van Mzuzu, verblijven op de relatief veilige campus van de universiteit) vergelijkbaar met de stage ervaringen die MBOV/HBOV studenten bijvoorbeeld opdoet in het ziekenhuizen zoals dat van Mzuzu. Jaap Tuit en collega’s waren enthousiast voor het idee en regelden een verkenning via een Pabo studente uit Assen (Marian Noppert). We realiseerden in korte tijd een heel netwerk van betrokken personen, gesteund op het onderwijsconcept van internationale leerbedrijven. Dat functioneerde jaren achtereen, waarbij het project werd uitgebreid naar Burundi. Via Jean Claude Karrorero werd in Burundi stapsgewijs ook een netwerkorganisatie opgericht, waarmee we tot op de dag van vandaag werken: IBAZA.

De fusie van de Hogeschool Drenthe met CHN Leeuwarden betekende het einde van de koppeling aan het onderwijs: de internationale leerbedrijven verdwenen, de kleine back-office werd opgedoekt evenals het vrijwilligers netwerk van > 20 ondernemers die betrokken waren bij de leerbedrijven en elke vrijdagochtend belangeloos studenten begeleiden in hun ontwikkeling. Tja: shit happens.  

De Stichting Microprojecten werd al in het begin opgericht om de leerprocessen te ondersteunen, te monitoren en de prestaties (eindpresentaties!) van de studenten te beoordelen als ‘externe beoordelaars’. Henk Roelofs paste de principes van Montesquieu toe, zoals hij dat in alle projecten ACTION (ACTIvering ONdernemerschap) deed. Na het opheffen van het leerbedrijven-netwerk bij de Hogeschool ging de stichting zelfstandig verder, werd Jean Claude projectleider die funding regelde voor diverse projecten die qua geld-omvang veel groter waren en gefinancierd werden door allerlei charity-stichtingen zoals Wilde Ganzen.

Soms lukte het om dit ook te koppelen aan studenten projecten van de inmiddels twee keer gefuseerde Hogeschool. Het ondernemerschap speelt uiteraard in deze charity projecten nauwelijks een rol. Wel werd de ervaring meegenomen in al deze project dat er geen geld gegeven moest worden maar iets wat toegevoegde waarde in het vervolg zou opleveren: de financiering van geiten en later koeien aan kwetsbare kinderen in bijvoorbeeld weeshuizen. Burundi werd ook een gezamenlijk internationaal project van de Rotary clubs Emmen ’t Loo en het Rotary club Greven (D), waarbij langzamerhand ook aantoonbaar kredieten worden terugbetaald. Dit unieke kenmerk is tegenwoordig mogelijk door het internationale internetbankieren middels een bankrekening in Burundi.

Het feit dat de microkredieten jarenlang een “authentieke leeromgeving” voor studenten van de Hogeschool konden zijn, werd ook verwoord door burgemeester in de redenen voor het Ridderschap. Een leeromgeving die berust op het principe dat Antoine de Saint-Exupéry prachtig verwoordde: Als je een schip wil bouwen, roep dan geen mannen en vrouwen bij elkaar om hen bevelen te geven, om ze elk detail uit te leggen, om ze te vertellen waar ze alles kunnen vinden. In plaats daarvan, leer ze verlangen naar de enorme eindeloze zee.